Over Quinoa

Over Quinoa

Wat is Quinoa?

Quinoa (Chenopodium Quinoa) is een plant uit Zuid-Amerika. Deze behoort tot de éénjarige planten en tot de familie van de amaranten.

Het woord Quinoa is in de taal van de Inca’s (het Quechua) Chisiya Mama. Dit betekent eigenlijk “moeder van alle granen”. In Bolivië wordt het het gouden graan genoemd. Maar eigenlijk is het geen graan. Het is een pseudograan. Waarom wordt het niet als graan beschouwd? Omdat het qua voedingsstoffen meer leunt tot de grassen (zoals graangewassen) en minder tot zijn eigen familie van de Amaranten (waaronder ook spinazie valt).

Quinoa wordt vooral in Zuid-Amerika gegeten. Het is geen graan, maar wordt wel op dezelfde manier klaar gemaakt. Je kan het beter vergelijken met een vorm van couscous maar dan met dikkere bolletjes. Quinoa wordt uitgesproken als “kin-wah” door de Zuid-Amerikaanse bevolking.

quinoa rassenDe Quinoa plant (die je hier aan de linkerkant ziet) kan tot 3 meter hoog worden. Deze heeft een groeicyclus van 4 tot 5 maand.
Er zijn meerdere Quinoa rassen. Zoals je links kan zien heb je ze in verschillende varianten: rode, gele, groene, paarse en zwarte quinoa.

Deze Zuid-Amerikaanse plant is 2-slachtig. Dit houdt in dat de bloemen zichzelf bevruchten. De vrucht (nootje) wordt tot 2 mm groot en kan afhankelijk van het ras verschillende kleuren hebben.

De geschiedenis van Quinoa

sapa incaDe geschiedenis van deze plant gaat terug tot de tijd van de Inca’s. Dus meer dan 5000 jaar. Toen werd Quinoa veel geteeld door de Inca’s en werd als heilig voedsel beschouwd. Het hielp door zijn hoge voedingswaarde ook het leger van de Inca’s te overleven tijdens hun lange marsen doorheen het gebergte van de Andes. De traditie was dat de Inca keizer op het eerste nieuwe Quinoa graan zoog.

Maar toen de blanken met Cortes kwamen werd het rijk van de Inca’s verpulverd en hun voedselbronnen (waaronder Quinoa) vernietigd. De nieuwelingen verbouwden liever hun eigen gewassen zoals aardappelen of maïs. Gelukkig werd Quinoa nog verder verbouwd op grote hoogte (Altiplano) in het Andesgebergte waar het veilig was. En daardoor bestaat deze voedzame plant vandaag nog. Het is eigenlijk pas sinds de jaren 70 dat deze plant herontdekt werd bij de Westerse bevolking. En dit vooral doordat deze heilige plant een grote voedingswaarde heeft. In de beginjaren van de herontdekking van Quinoa werd het aanzien als een soort van duurzaam bioproduct of dieetproduct. Maar de laatste jaren vindt men het meer en meer terug tussen onze alledaagse producten in de supermarkt. Het wordt daardoor een concurrent van andere graangewassen zoals rijst.

Het telen van het Quinoa gewas

Dit sterk gewas kan tot boven de 5000 meter groeien. Iets wat maïs niet kan! En daardoor is Quinoa heel geschikt om te kweken op de meeste onherbergzame gronden. Maar eigenlijk is een natte ondergrond het meest geschikt. Het heeft een relatief lange groeicyclus en het wordt al duizenden jaren gekweekt op de dorre vlaktes in het hooggebergte van de Andes.

Vandaag wordt Quinoa vooral verbouwd in Ecuador, Bolivia, Argentinië en Peru. Maar ook in Europa wordt dit gewas al geteeld. Men heeft dit gewas al zo gekruist dat dit ook in ons klimaat kan groeien.

Bij ons wordt het gezaaid in April en oogst men in September. De bekendste Quinoa soorten zijn de witte Quinoa en de zwarte Quinoa. Deze laatste heeft grotere en donkerdere zaden en zou door een kruising met de melganzenvoet ontstaan zijn.

2013 het jaar van de Quinoa

Quinoa 2013Het jaar 2013 is door de Wereldvoedselorganisatie van de VN internationaal uitgeroepen tot het jaar van Quinoa. Dit gewas wordt hiermee gepromoot maar niet iedereen is hier even blij mee. Door de stijgende populariteit is de vraag sterk toegenomen maar is het aanbod niet kunnen volgen. Dit heeft als gevolg dat de prijs de laatste jaren met 300% gestegen is.

Door deze hoge prijs krijgen de mensen uit Peru, Ecuador, Bolivia en Argentinië het steeds moeilijker om hun geliefde Quinoa te kopen.

De goede en minder goede punten van Quinoa

De positieve eigenschappen van Quinoa

  • Quinoa kan in slechte omstandigheden bloeien (goed bestand tegen droogte en lage en hoge temperaturen). Kan ons helpen nu we met een verandering van het klimaat te maken krijgen.
  • Heeft weinig water nodig.
  • Het produceert per vierkante meter meer dan 1 kilogram zaden. Kortom veel zaadkorrels.
  • Quinoa heeft een hoge voedingswaarde.
  • Het is resistent door sapionen. Dit is een olielaagje die rond de zaden zit en beschermt tegen parasieten en insecten. Daardoor zijn er niet veel pesticiden nodig.
  • Het is glutenvrij en gluten zijn slecht verteerbaar (gluten-intolerantie).
  • Bevat veel van de noodzakelijke aminozuren die de mens zelf niet kan aanmaken.
  • Vlees en graan worden steeds duurder op de internationale markten en Quinoa is nog steeds een stuk goedkoper.
  • Je kan Quinoa snel koken.

Deze fantastische eigenschappen zouden van Quinoa wel eens het voedsel kunnen maken dat ons helpt tegen de voedselcrisis. Eva Morales, de Boliviaanse president, die tevens lid is van de Wereldvoedselorganisatie ziet hierin alvast een grote toekomst. Het succes van Quinoa blijft groeien op de internationale markt. Maar men wil deze productie wel opdrijven, maar op een duurzame manier. Het hart van de Boliviaanse president gaat uit naar het welzijn van haar bevolking en dus ook de boeren die in het Zuiden van Bolivia het geliefde gewas kweken. Ook mag dit geen impact hebben op de sociale en culturele tradities van de lokale bevolking.

De positieve invloed van Quinoa

De grote vraag naar Quinoa heeft een positieve invloed op de bevolking die in de regio’s leven waar het geteeld wordt. Door de verhoogde vraag is de aankoopprijs bij producenten in Bolivia en Peru ook gestegen. Dit creëert voor de boeren daar meer welvaart en zorgt er ook voor dat ze niet van het platteland naar de stad vluchten.
Deze regio’s krijgen nu ook meer aandacht van overheidsinstanties en dus maken een snellere ontwikkeling door. Dit wil zeggen een betere infrastructuur, beter onderwijs en betere gezondheidszorg.

De negatieve invloed van Quinoa

De hoogvlaktes van Altiplano komen onder druk. Door teveel teelt en altijd hetzelfde gewas te telen (monoteelt) geraakt de ondergrond uitgeput. Iedereen die iets van landbouw weet, weet dat je niet ieder jaar dezelfde gewassen op dezelfde ondergrond mag verbouwen. De grond op de hoogvlaktes van de Andes geraakt dus uitgeput en wordt steeds zanderiger.
Er treedt door gebrek aan landrotatie woestijnvorming op.
Ook wordt nu in een veel grotere zone Quinoa verbouwd en gebruikt men tractoren waardoor op sommige plaatsen al onherstelbare schade aan de ondergrond is.

Doordat iedere boer Quinoa wilt telen wordt de veeteelt verwaarloosd. De hoeveelheid vee (vooral lama’s, alpaca’s en schapen) wordt kleiner en er zijn niet meer genoeg meststoffen.

Dit heeft ook een negatief sociaal aspect. Zo gebeurt het steeds vaker dat gronden die niet duidelijk verdeeld zijn tussen de boeren oorzaak van conflict zijn. Het is niet de eerste keer dat er gevechten om landbouwgrond voor Quinoa plaatsvinden.

Kortom de landbouwgrond en de sociale cohesie van de inheemse bevolking gaat er op achteruit.

De stijging van de Quinoa-prijs heeft niet alleen een positief effect. Een gedeelte van de autochtone bevolking die zelf geen Quinoa produceert (of toch de winsten ervan niet opstrijkt) profiteert niet mee van de prijsstijging en hun basisvoedsel stijgt dus in prijs. Dit heeft als gevolg dat Quinoa bijna niet meer betaalbaar is voor de lokale bevolking. Dit zien we ook aan de daling van de Quinoa consumptie door de inheemse bevolking van de Zuid-Amerikaanse landen.
Voor de armste lagen van de bevolking is dus niet meer een basisproduct maar een luxeproduct.

Wereldwijde Quinoa productie per jaar en land

Wereldproductie Quinoa per jaar
Sinds de herontdekking van Quinoa door het Westen is de productie en verkoop snel toegenomen. Om een beeld te schetsen kijken we naar de grootste exporteur van Quinoa: Bolivia. Tussen 1970 en 2005 is in dit land de productie van Quinoa met meer dan 200% gestegen. In 2012 bedroeg deze 44000 ton en stak daarmee Peru voorbij. Tussen 2002 en 2007 is het volume dat men verkocht aan het buitenland met een factor 5 vermenigvuldigd.

Grootste Quinoa importeurs

Quinoa importeurs

Het gebruik van Quinoa

Quinoa wordt gebruikt als bloem in verschillende Quinoa bereidingen. Het wordt ook toegevoegd in soep en er wordt ook brood van gemaakt. Het kan tot 10 jaar opgeslagen worden.
Ook de bladeren van de Quinoa plant worden als bladgroente gegeten maar dit is momenteel nog niet populair buiten Zuid-Amerika. Maar wat niet is kan nog komen natuurlijk.

Voor zij die dorst hebben: Quinoa wordt ook gedronken. Zo is er al een alcoholische drank van gemaakt en is er ook een Quinoa soep. Er zijn tal van recepten voor Quinoa.


  • Quinoa 2013








  • Schrijf u in voor onze Quinoa nieuwsbrief